Telemetrik çözümler sadece seracılık alanındaki sorunlara çözümler üretmiyor. Sağlıktan finansa kadar sensörlerin olduğu her yerde, bilginin iletilmesi, toplanması, analiz edilmesi veya dağıtılması alanlarında, telemetrik çözümleri maliyetsiz, hızlı çözümler olarak karşımıza çıkıyor. Mantık ise sensörden alınan bilgiyi, gsm, sms veya gprs kanallarından en kolay olanı aracılığı ile iletmeye yarıyor. Son dönemde kuyumcuların da kullandıkları yöntemler arasında, telemetrik çözümler. Antalya Kuyumcular Odası Başkanı’nın açıkladığına göre, bu çözümler aracılığı ile döviz kurlarından, altın fiyatlarına kadar anlık her türlü bilgi, on binlerce döviz bürosu ve kuyumcuya ulaşıyor.

DEĞİŞİM RÜZGARLARI

Antalya gezisinin arkasından, Malatya’ya geçtim. Bu şehirde de ciddi anlamda bir değişimin rüzgarları esiyor. Bu değişim rüzgarları sadece Türkiye için geçerli değil. Dünya da benzer bir değişimin alanı içerisinde. Turkcell Genel Müdür Yardımcısı Ekrem Yener bu değişimin üç sac ayağı olduğundan bahsetti. Mobilite, internet ve bizim yıllardır ‘convergence’ dediğimiz yakınsanma. Yani bir sektörün diğer sektöre yaklaşması. Aslında yakınsanma benim doksanların başlarından beri gerek yazılarımda gerekse seminerlerimde bahsettiğim konulardan biri. Zira bu kavramın en ciddi uygulayıcılarından biri yahoo arama motoru. Bu arama motorunun pazarlama ve e-iş teknikleri, ‘mor ineğin’ yaratıcısı ünlü pazarlama gurusu Seth Godin’le aramızdaki en derin yazışmalardan birinin sebebi oldu. Yahoo konusunda ikimiz de gelecek tahminlerimizde yanılmış olsak da, gelecek mühendisliği de diyebileceğimiz futurizm konusunda Ekrem Bey’le Microsoft döneminden beri çok sık olmasa da konuşma imkanı buluyoruz.
Bu hafta ayak üstü yaptığımız sohbette, konu gelecekte varolmak isteyen şirketlerin kapital dünyada yapılanmak için nelere dikkat etmesi gerektiğine geldi. Ekrem Bey, ‘creative destruction’ kavramından bahsetti. Joseph Alois Schumpeter’in Capitalism, Socialism and Democracy (Kapitalizm, Sosyalizm ve Demokrasi) adlı kitabında geçen bu kavram, son dönem kapitalizmini ciddi anlamda etkilemiş durumda. Bu kavramın bakış açısı, aslında yaratım süreçlerini güçlendirmek için bazen yıımların gerekli olduğuna ve kapitalizmin dinamizmini bu sayede güçlendirdiğine dayanıyor. Kavram 1992 yılında Peter Howitt tarafından matematiksel bir kurguya da oturtulmuş.

AYAKTA KALABİLMEK

Son dönemde medyada Newyork Times’ın çöküşünden bahsedilen çok haber gördüğünüzden eminim. Bu çöküş, ağırlıklı olarak krizle ilişkilendiriliyor. Ancak krizden çok önce NY Times’ın durumu belli olmuştu. Kaldı ki benzer bir durum daha yıllar önce Wall Street Journal’i etkisi altına almış, WSJ bu durumdan ilişkileri sayesinde ayakta kalmıştı. Bu nedenle kriz yerine bu konuyu zaten zamanı gelmiş olan yaratımcı yıkım ile ilişkilendirmek daha doğru görünüyor.
Zira aynı durum, bizim medyamız içinde gecerli. Daha az dikkat çekse de, kuyumcumuz hatta seracımız için de geçerli. Bu nedenle değişime ayak uydurmayı bilmek ayakta kalmanın birinci şartı unutmamak gerek. Zira yeni teknolojiler, eski iş yapış şekillerinizin kar marjını hergün sıfıra yakınsayacaktır.

Türkiye’deki 500 kişilik satış ekibine PDA dağıtan şirket, Turkcell GPRS altyapısı ile mobil iletişim kurdu, anında veri akışını sağladı. Bu sayede satış elemanı, ağır laptoplarla hastane koridorlarında dolaşmak yerine, enerjisini işine yoğunlaştırabiliyor. Satış tanıtım sorumluları, gün içinde doktor ziyaretleri yaparken, ara zamanlarında PDA kullanarak raporlarını hazırlıyor. CRM süreçlerini, numune ilaç takibini ve literatür taleplerini yönetiyor. Doktor ziyaretleri zamanında kaydediliyor, sahadaki aktivitelerle ilgili eksiksiz veri akışı sağlanıyor. ‘Mobil Saha Otomasyon Uygulamaları’ sayesinde AstraZeneca, ilave teknoloji yatırımı yapmaya da ihtiyaç duymuyor. Satış sorumlularının evlerine bilgi işlem altyapı, bakım ve destek hizmetleri sağlamanın PDA’lerden çok daha maliyetli ve verimsiz olduğunu söyleyen AstraZeneca Bilgi Hizmetleri Müdürü Mustafa Karabekmez, şu bilgileri verdi: “Bizi farklı kılan en önemli özelliğimiz, satış tanıtım sorumlularımıza (mümessil) laptop, PC yerine PDA vermemiz. PDA’lerin üzerinde bir uygulama kurulu olmaması güvenlikle ilgili riskleri de ortadan kaldırıyor.

TURKCELL’i SEÇTiK

Karabekmez şöyle devam etti: “Türkiye’nin lider operatörü Turkcell’i mobil imza hizmetinde de öncü olduğu için tercih ettik. Sistem sayesinde saha bilgileri, zamanında, tam ve düşük maliyetle şirkete ulaşıyor.

 Telekomünikasyon Kurumu, son yasanın yürütmeliğini çıkarırken, benim çok net bir önerim vardı. Herkese bir ip adresi verelim. Herkes internete girerken bunu kullansın. Aynı numara vatandaşlık numarası olarak da kullanılsın. Ama dünyanın interneti nasıl kavradığını ve götürdüğü yeri anlamayan zihinlerin çoğunlukta olduğu bir toplulukta, bu sadece cılız bir ses olarak kaldı. Ben de haklı olduğum tüm konular gibi bunu da zamana bıraktım. Ne dediğim, birkaç yıl içinde daha net anlaşılacaktı.

İşte o gün artık geldi. Çoğumuzun gerçek isimleri ile kullanıldığı, sadece internet kültüründen nasibini almamış kişilerin “fake account” (yalancı hesaplar) açtığı facebook, yeni uygulaması ile bütün web sitelerine bağlantı sağlayan bir uygulama yaptı. Yani blogunuza üye olan kişileri, facebook hesapları üzerinden kontrol edebilecek, gerçek isim ve resimleri ile yorum bırakmalarını sağlayabileceksiniz.

Bu tabii ortalama bir .com şirketinin yaptığı uygulamalardan biri. Hatırlarsınız “passport.com” isimli şirket de, yıllar önce buna benzer bir çalışmayı başlatmıştı. Şimdilerde OpenID ismiyle çalışan bir insiyatif, bir yerden bağlanıldığında, diğer şifre soran sitelerin hesaplarına bağlantısız girmenizi sağlayan bir uygulama geliştiriyor.

Tabii otantikasyon (kimlik denetleme) söz konusu olunca, denetlenenin dışında, kimin denetlediğinin da önemli olduğunu unutmamak lazım. Bu işi en doğru ve en uzun zamandır yapanlar ise kamu kurum ve kuruluşları. Bu nedenle kimlik kontrolünün ve şifrelerin güvenliğinin en iyi korunacağı yerin, devlet makamı ve bu makamın desteklediği yerler olacağına inanıyorum.

Geç kalınmakla birlikte e-devlet projelerinin bazı adımlarında, daha önce hiç yapılmamış olmasını avantaj olarak kullanarak, çok ileri teknolojiler kullanıldı. Bence bunların başında e- devlet kapısından geçmemizi sağlayan otantikasyon sistemi, e-imza var. Bu konuda elimizde üç farklı ihtiyacı karşılayabilen çözüm var.

Bunlardan ilki PTT aracılığı ile alınabilen sertifikasyon. PTT, son dönemde mektup taşıma işinin azalmasıyla başka başka birçok işle uğraşmaya başladı. Ancak çok fazla iş kolunun onları sıkıntıya soktuğunu da çok net görüyoruz. İkinci yöntem ise hiç PTT’ye uğramaya gerek kalmaksızın imza sağlayıcılardan alınacak e- imza. Üçüncü adım ise, her an elimizin altındaki cep telefonu. İki operatör, bu konuda çalışmaya başlamış. Turkcell ve Avea. Turkcell’in evlere ücretsiz gelen sistemi, bu konudaki en zahmetsiz olanı…

Yıllardır bankacılık işlemlerinin bile cep telefonundan halleden biri olarak, bu işimi de aynı mecradan halletmeyi tercih ediyorum. Ayrıca işin maliyetlerine bakınca da, zaten en ucuz yöntem bu gibi görünüyor.

Yazılarımı takip eden herkes çok net bir şekilde hatırlayacaktır ki; internet’in “sanal bir dünya” olmadığını, normal hayattaki kimliklerin yansımasının siber ortamda (internet) geçerli olduğunu her imkanda belirtmişimdir. İşte artık internet bize bunu doğrulamayı zorunlu kılmaya başladı. Dikkat ederseniz, internette yaşanan büyük suçların çoğunun sebebi, gerçek kimlikleri ile olmayan kişilerdir.

Gelişen teknoloji sayesinde farklı teknolojiler birbiri içine sokularak bütünleştiriliyor. İletişim, bilgi teknolojileri, medya sektörleri giderek birbirine yaklaştı, bir başka deyişle, birbiri içine girdi. Artık bilgisayar ve cep telefonlarında televizyon izleyebiliyor, cep telefonlarından bilgisayar işlemlerini gerçekleştirebiliyor, bilgisayarlardan her şekilde iletişim kurabiliyoruz.

Kablosuz ağ teknolojilerinde yaşanan gelişmeler hayatımızın her alanını etkiliyor ve mobilite kavramının yeni bir çığır açmasına neden oluyor. Masaüstü ürünlerden mobil ürünlere geçiş, 2008 yılında da hızla devam etti. Şu an satılan bilgisayarlara baktığımızda, masaüstü ürünlerin hâlâ az bir farkla önde olduğunu görüyoruz ama dizüstü bilgisayarlarda pastadaki payını her yıl biraz daha ve hızla artırıyor. Bu alanda, giriş seviyesindeki ürünler, diğer kategorilerden daha çok talep görüyor. Öte yandan, Telekom operatörlerinin sektördeki ağırlıkları da gün geçtikçe artıyor.

ZAMAN KAYBINA SON

Kullanıcılar bir dizüstü bilgisayarla ya da bir cep bilgisayarıyla, müzikten internete kadar diledikleri her türlü özelliği, istedikleri zaman ve istedikleri yerde kullanmak istiyorlar. Özellikle dizüstü bilgisayarlarla cep telefonu ağını kullanarak İnternet’e yüksek hızlı erişimi bekleyen büyük bir pazar var. Şimdi de henüz lisansı verilen 3G ile yine gelişecek çok büyük bir pazarın olması bekleniyor.
Mobil olabilmek, insanları özgür kılarak zamanlarını daha verimli geçirmelerine olanak tanıyor ve günden güne önem kazanıyor; çünkü çalışan insanların hayatının çok önemli bir bölümü yollarda geçiyor. Bir firma çalışanlarını “sürekli ulaşılabilir” tuttuğunda, verimliliği de doğal olarak artıyor. Mobil teknolojiler, hareket halinde geçirdiğimiz zamanı çok daha verimli kullanmamızı sağlıyor.
Bununla birlikte, özellikle 2001 yılında yaşanan ekonomik krizin ardından, şirketler az sayıda çalışan ile daha çok iş yapmayı öğrendiler. Bunun yolu da elbette çalışanların her yerden, her an iş çarkına katılabilmesi, yani mobil durumda da çalışabilmesi. Tüm bu nedenlerle, gerek özel sektörde gerekse kamu sektöründeki firmalar, mobil teknolojilere ciddi yatırım yapıyorlar.

ETKİLİ PLANLAMA…

Kurumsal alana yönelik olarak geliştirilen mobil teknolojiler, üreticilere tam zamanında rapor alma, yöneticilere hammadde hareketi ve üretim süreçlerini izleme ve ortaya çıkabilecek sorunları önceden görüp önlem alma imkânı sağlıyor. Mobil cihazları kullanan çalışanlar, iş yaparken aynı zamanda yaptıkları işleri kaydedip raporlayabiliyor, kritik sistemleri otomatik olarak güncelleyebiliyor. Böylelikle yöneticiler de daha etkili şekilde planlama ve raporlama yapıyorlar.

Bu yılın en çok konuşulacak teknolojisi hiç şüphesiz ki 3G. Lisansları yeni verilen bu teknoloji, şu anda kullandığımız standart hatlardan daha hızlı bağlantı imkânı sağlayacak. Böylece, mobil sistemlerin entegrasyonu kolaylaşacak. Standart yazılımları çalıştırma imkânı artarken, kullanıcıların yavaş bağlantı nedeni ile yaşadıkları uzun bekleme süreleri gibi sıkıntılar da ortadan kalkacak. Bununla birlikte şirketler, mobil cihazları uzaktan yönetmeye başlayacak, bu da güvenliği, iş sürekliliğini ve güvenilirliği artıracak.

HP Türkiye Genel Müdürü Serdar Uçar

www.turkiye.gov.tr

Devlet hizmetlerinin elektronik ortamda verileceği “e-Devlet Kapısı”, geçtiğimiz yılın aralık ayında Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın katıldığı törenle hizmete girdi. Bu açılışın ardından kamu hizmetleri www.turkiye.gov.tr adresinden sunulmaya başlandı. Devrim niteliğindeki projeyle devlet kapılarında beklemek de tarih oldu. “e-Devlet Kapısı” ile bilgisayar kullanan herkes tüm kamu hizmetlerine internet üzerinden ulaşabiliyor. Yakın geçmişte sıradan ve çok basit işlemler için saatlerce, günlerce sıra bekleyen, hatta bir şehirden başka bir şehre gitmek zorunda kalan vatandaşlar, diledikleri tüm hizmetleri bu sihirli adrese girerek alabiliyor.

“MEVZUAT DA MODERNLEŞECEK’

İş dünyası için büyük yarar sağlayacak projeler ise 1 yıl içinde tamamlanmış olacak. e-Devlet Reform Paketi, kısa sürede hazırlanarak Meclis’e sunulacak. Başbakan Erdoğan bundan sonraki gelişmeleri açılışta şöyle özetlemişti: “Başbakanlık nezdinde ilgili tüm birimlerin yer aldığı bir komisyon oluşturuyoruz. Bu komisyon, kanunların e-Devlet’e uyumlu olup olmadığına bakacak. Böylece kanun tasarılarının Meclis’e gitmeden eksikliklerini giderilmesini sağlamış olacağız. Bürokratik hizmetlerin kağıtla verilmesine yönelik zorunluluk olan mevzuatı da değiştireceğiz.”

e- Devlet Kapısı Projesi’ni hayata geçiren TÜRKSAT’tan müjde var. Genel Müdür Dalbay, hizmetlerin yakında cep telefonu üzerinden de alınabileceğini söyledi. e- Askerlik, e-Tüketici de yolda…

Kamu hizmetlerinin elektronik ortamda verilmesini sağlayan e-Devlet Kapısı Projesi’ni hayata geçiren TÜRKSAT’ın Genel Müdürlüğünü yürüten Özkan Dalbay, e-Devlet Kapısı’nın, dinamik ve yeni gelişmelere açık bir yapıda olduğunu belirterek, birkaç ay içerisinde e- Devlet hizmetlerinin cep telefonları üzerinden de alınabileceği müjdesini verdi. Dalbay, “Vatandaşlarımız mobil cihazlar üzerinden de hizmet alabilecek, e-askerlik, e-tüketici gibi hizmetler de e-Devlet Kapısı’ndan verilmeye başlanacaktır” dedi. Dalbay, mobil imza ile vatandaşların PTT’ye giderek şifre almadan sistemden yararlanabileceğini kaydederek, Türkiye’nin artık bürokratik devletten, mesai sınırı olmadan 7 gün 24 saat hizmet veren elektronik devlete geçtiğini söyledi. AKŞAM’a konuşan Dalbay’ın sorularımıza verdiği yanıtlar şöyle:

■Kurum olarak uydu ve kablo TV faaliyetleri yanında, e-Devlet Kapısı çalışmalarıyla da görevlendirildiniz. Bu çalışmalarda gelinen aşama nedir?

e-Devlet Kapısı, 18 Aralık’ta Başbakanımızın katıldığı bir törenle hizmete açıldı. Türkiye’de bilgi toplumuna geçişte önemli bir aşama olan e-Devlet Kapısı, açılış ile sonlanacak bir proje olmayıp, dinamik ve sürekli yenilenip, gelişmeye uygun bir yapıya sahiptir. Vatandaş, iş ve devlet ana başlıkları altında bilgilendirme hizmeti sunan, kamu kurumlarının veritabanlarının güvenli ortamda birbirlerine bağlandığı E-Devlet Kapısı’na, her geçen gün yeni e-devlet hizmetlerinin eklenmesini öngörüyoruz. e- Devlet Kapısı’nı vatandaşın devlete ulaşacağı en kısa yol olarak tanımlayabileceğimiz gibi, kamunun elektronik ortamda, vatandaşa daha hızlı, daha şeffaf ve daha verimli hizmet sunması olarak da görebiliriz. 

TURKCELL MOBİL İMZA ENTEGRE EDİLDİ

■ e-Devlet Kapısı’nda bugünkü aşamaya nasıl ulaşıldı?

e-Devlet Kapısı Projesi, bilgi toplumu yolunda atılmış önemli adımlardan biridir. Projenin teknik altyapısının oluşturulması ve işletilmesi görevi, Bakanlar Kurulu kararı ile 2006 yılında TÜRKSAT’a verildi. 2 Ocak 2008’de e-Devlet Kapısı’nın ilk aşaması olan e-Devlet Portalı test amaçlı olarak kamu kuruluşlarına açıldı. 4 Nisan 2008’de elektronik imza, Turkcell ile yapılan işbirliği ile de mobil elektronik imza e-Devlet Kapısı’na entegre edildi. 12 Haziran 2008’deki e-Türkiye İcra Kurulu Toplantısı’nda elektronik imza ve mobil elektronik imza kullanılarak 4 adet hizmetin e-Devlet Kapısı üzerinden sunumu test olarak gerçekleştirildi. Aynı tarihte, e-Devlet hizmetlerindeki tahsilatların elektronik ortamda yapılmasını sağlayacak ödeme modülü, Garanti Bankası ile yapılan işbirliği ile e-Devlet Kapısı’na entegre edildi. 7 Ekim 2008’de İstanbul’da düzenlenen CeBIT Bilişim Eurasia Fuar’ında e-imza ve mobil e-imza kullanılmak suretiyle 14 adet e-Hizmet, e-Devlet Kapısı üzerinden fuar katılımcılarının kullanımına açıldı.

■ e-Devlet Kapısı’nda ne tür hizmetler sunuluyor?

e-Devlet Kapısı’ndan iki tür hizmet sunulmaktadır. Bunlar bilgilendirme hizmetleri ve kısaca e-Hizmetler olarak adlandırılan elektronik hizmetlerdir. www.turkiye.gov.tr’de kimlik doğrulama sistemine giriş yapmadan sadece bilgilendirme hizmetlerinden yararlanılarak kamuya ilişkin güncel bilgilere ulaşılabilir. Sistem üzerinde vatandaşlara yardımcı olacak ve yol gösterecek sesli-görüntülü yardım içerikleri de hazırlanarak hizmete sunuldu. e- Hizmetler ise, elektronik ortamdan ulaşılabilecek kamu hizmetleridir. Buradan sistemde mevcut bütün hizmetlere ulaşabilir, devlet daireleri ve kamu kuruluşlarına ilişkin işlemler internet üzerinden yapılabilir.

“PTT’ye gitmeye gerek olmadan mobil imza ile girilebilir”

■ Sitedeki hizmetlerden nasıl yararlanılabilir?

e-Devlet Kapısı’ndan sunulan e- Hizmetlerden yararlanabilmek için öncelikle e-Devlet Kapısı’na giriş yapılması gerekiyor. Bunun için üç farklı yöntem kullanılabilir: Şifre, elektronik imza ve mobil elektronik imza. Vatandaşlarımız PTT şubelerinde kimliklerini ibraz etmek suretiyle imza karşılığında e-Devlet Kapısı şifrelerini alarak www.türkiye.gov.tr üzerinden sunulan hizmetlerden yararlanma imkanına sahiptirler. Elektronik imza ve mobil elektronik imza kullanıldığında ise PTT şubelerine gidip şifre almadan da e-Devlet Kapısı’na giriş yapılabilmekte ve kimlik doğrulama sistemi kişiyi tanıyor.

MOBİL CİHAZLARDAN E-DEVLET HİZMETİ

■ e-Devlet hizmetlerinde ne gibi yeniliklerle karşılaşacağız?

e-Devlet Kapısı, dinamik ve sürekli yenilenip, gelişmeye uygun bir yapıya sahiptir. Birkaç ay içerisinde e- Devlet Kapısı’nda vatandaşlarımız mobil cihazlar üzerinden de hizmet alabilecek, e-askerlik, e-tüketici gibi hizmetler de e-Devlet Kapısı’ndan verilmeye başlanacak. Kamu yönetiminde yeni bir dönemin başlangıcını ifade eden e-Devlet Kapısı ile vatandaşlarımız evlerinden, işyerlerinden, mesai saati sınırlaması olmadan 7 gün 24 saat hizmet alma imkanına kavuşuyorlar. Kırtasiyeciliği ortadan kaldıran, işlemleri hızlandıran, kamu hizmetlerini elektronik ortamda vatandaşın ayağına götüren bu yapı ile bürokratik devletten elektronik devlete geçişte çok büyük bir mesafeyi de kat etmiş olacağız. Proje, kamu yönetiminde hız, şeffaşık ve kalite artışı sağlayacak. Çok başarılı e-Devlet uygulamalarına imza atan kamu kurumlarımız, söz konusu projelerin birbirleriyle entegre çalışması açısından e-Devlet Kapısı’nın açılmasıyla büyük bir imkana da kavuşmuş olacaklar. e-Devlet Kapısı’nda sağlanan güvenli altyapı, kimlik doğrulama sistemi, e-imza ve mobil e-imza entegrasyonu, merkezi ödeme sistemi ve benzeri özellikler, kamu hizmetlerinin gittikçe artan oranda elektronik ortamda sunulmasını sağlayacak.

Dünya çapında duyulacak

■ Vatandaşların e-Devlet hizmetlerinden dahafazla yararlanması için ne gibi çalışmalar yapılacak?

e-Devlet Kapısı ile ilgili olarak, kamuoyunu bilgilendirme ve bilinç oluşturmak amacıyla da çalışmalar yürütüyoruz. e-Devlet Kapısı’nın teknik altyapısının kurulması aşamasında TÜRKSAT AŞ tarafından hazırlanan broşürler, kataloglar, fuar ve etkinlikler yoluyla da bilgilendirme çalışmaları yürütüldü ve bundan sonraki süreçte de yürütülmeye devam edilecek. Bu alandaki bir diğer önemli çalışma, 12-13 Mart 2009 tarihleri arasında Ankara’da düzenleyeceğimiz ‘Uluslararası e-Devlet Konferansı’dır. Bu alanda dünya çapında önemli çalışmalar yürütmekte olan akademisyenler ve uzmanların katılımıyla gerçekleşecek etkinlik ülkemiz e-Devlet çalışmalarının da dünya çapında duyurulması için bir fırsat oluşturacak.

Röportaj: Deniz ÇİÇEK

Özakman’ın anısı 1948 yılına ait. O günden bugüne 60 yıl geçti. Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan devrim niteliğindeki gelişmeler telefonların marifetlerini çoğalttı. Bugün artık cep telefonlarımızla zamana ve hiçbir mekâna bağlı kalmadan istediğimiz yerden hayata bağlanıyoruz. İş ve özel hayatımızı daha rahat yönetiyor, daha verimli çalışıyoruz. Bu değişimin ana nedeni olarak dünyada yaşanan üç önemli gelişmeyi gösterebiliriz.

***

Bunlardan en önemlisi kuşkusuz, mobilite. Kablolu telefon üzerinden ses ve data iletimi dünyada giderek azalıyor ve o trafiğin büyük kısmı mobil cihazlara taşınıyor. Bugünkü rakamlara göre, tüm dünyada yaklaşık 4 milyar kişi cep telefonu kullanıyor. İnsanlar eski yaşam biçimlerine göre çok daha fazla hareket halinde, çok daha fazla seyahat ediyor. Ve hareket halindeyken, iş, sosyal ve özel hayatlarını ev ya da ofis gibi bir yerde sabit kalmadan, diledikleri yerden diledikleri zaman yürütebilmeyi istiyorlar.
Değişimin ikinci yönünü ise mobil internetin yaygınlaşması olarak değerlendirebiliriz. Dünyada olduğu gibi Türkiye’de de mobil internet kullanımındaki artış, bu değişim dönemine damgasını vuruyor. 2007 yılında yalnız Turkcell’de 16 milyon kişi mobil internet kullandı ve bu sayı 2008′in ilk 6 ayında % 23 arttı. 3G ile birlikte gelecek olan hızlı mobil internet, Türkiye’nin geleceğe açılan kapılarından biri olacak. 3G ile birlikte evimizde kullandığımız hızda interneti mobil ortamda da kullanıyor olacağız. Üstelik mobil internette hız, tüketici beklentilerine de uygun olarak sabite oranla çok daha hızla artıyor.

***

Değişimin üçüncü habercisini ise yakınsama olarak adlandırabiliriz. Son yıllarda cihaz, erişim, servis ve içerik alanları giderek birbirine daha bağlı hale geliyor. Birçok teknoloji, iş alanı ve hizmet iç içe geçiyor, mobilite ve genişbant sağlayacak şebekeler ve servisler bir araya geliyor. Cep telefonlarımız; kimliğimiz, veri bankamız, kredi kartımız, anahtarımız haline geliyor.
***
Bu üç önemli değişim sonrasında, iletişim ve bilgisayar teknolojilerinin birleşerek gerçekten “bilişim” halini aldığını görüyoruz. Telekomünikasyonda sabitten mobile geçiliyor, hız artıyor ve hizmetler çeşitlenip ucuzluyor. Temel iletişim, temel ihtiyaç maddesi haline geliyor. Sadece kişisel olarak değil, kurumsal olarak da hayatımız etkileniyor: Mobil internette ulaşacağımız yüksek hız; yenilikçi servis ve çözümlerle eğitim, sağlık, güvenlik, tarım, finans gibi sektörlerin e-devlet uygulamalarını doğrudan etkiliyor, birey ve kurumların iş yapma biçimlerini kökten değişikliğe uğratıyor.

***
Önümüzdeki dönemde ülkemizde yeni bir açılımı daha yaşayacağız: 2008 yılının sonunda ihalesi yapılan ve 2009 yılında hayatımıza girecek 3G teknolojisi, bizi yeni bir iletişim çağına taşırken, yaşam tarzımızı da hızla değiştirmeye devam edecek. Çok yakın zamanda, giysilerine küçük bir sensör iliştirdi ğimiz kişilerin kalp atışlarını, tansiyonunu veya kan değerlerini anında ölçüp hızla doktorumuzun bilgisayarına gönderebileceğiz. Uzaktan mobil eğitim uygulamalarıyla eğitimde fırsat eşitliği sağlayacağız. İşitme ve konuşma engeli olan kişiler artık SMS dışında da sevdikleriyle, iş yaptıkları kişilerle görüntülü olarak iletişim kurabilecekler. Evimizdeki güvenlik kameralarının aktaracağı görüntülerle her an her yerden çocuğumuzu, evimizi, işyerimizi izleyebileceğiz. Dilediğimiz zaman sevdiklerimizle yüzlerini de görerek konuşabileceğiz.

Tüm bunları, avucumuza sığan bir cep telefonu yapacak… Burası artık yeni bir dünya ve bu dünya tüm insanlığa büyük fırsatlar ve özgürlükler sunuyor.

TURKCELL Türkiye Müdürü Süreyya Ciliv

Türkiye’de bilişim sektörü 2008′de yapılan 3G ihalesiyle yeni bir milada adım attı. 2009 yaz aylarında hayatımıza girecek olan 3. Nesil GSM hizmetleriyle (3G ya da 3N) Türkiye kablosuz telefon teknolojisinde bir adım daha ileri gidecek. Geçtiğimiz ay yapılan 3 G ihalesinde Türkiye de kazandı. Devlet, Turkcell’den KDV dâhil 858 milyon YTL, Vodafone’dan 600 milyon YTL Avea’dan da 512 milyon YTL olmak üzere 1 milyar 970 milyon YTL. gelir elde etti. A tipini Turkcell, B tipini Vodafone ve C tipini de Avea kazandı. 9 Kasım’da hayata geçen numara taşınabilirliği ile artık Türk kullanıcılar da cep telefonu numaralarının sahibi haline geldiler. Yani bundan sonra yeni bir hat aldığınızda ömür boyu bu hattın sahibi olabiliyorsunuz. Artık tüm kullanıcılar 0 ile başlayan 10 haneli numaranın sahibi oluyor.

MOBİSAD Başkanı Murat Dursun

MNT İLE YENİ BİR DÖNEM BAŞLADI

Kasım ayının ikinci yarısından itibaren 3N teknolojisini de destekleyen dokunmatik cihazların arzı ile kayıplar kısmen karşılanmış olmakla birlikte 2008 yılı geçen yıla göre adet bazında yaklaşık %10-15 oranında bir düşüşle kapatılmış olacaktır. 2008, işletmecilerin gelişen rekabet ortamında aboneyi elde tutmak ve yeni abone kazanmak için kontratlı satışlarla cihaz piyasasında ağırlıklarını hissettirdikleri yıl oldu. Hizmette; mobil telekomünikasyon rekabetin en güçlü oldu ğu ve giderek geliştiği ender sektörlerden biridir.

2008 yılında MNT’nin ( Mobil Numara Taşınabilirliği ) devreye girmesi ile yeni bir dönem başlamıştır. Artık aboneler numaralarını değiştirmeden kendilerine en iyi fiyatla en iyi hizmeti veren işletmeciyi rahatlıkla seçebilmektedir. İşletmeciler mevcut abonelerini elde tutabilmek, rakip işletmeciden abone alabilmek için tüm imkânlarını ortaya koyacaklardır.2008 yılında sektörümüz tüm performansları nı olumsuz etkileyen ağır vergi yükünü taşımaya devam etti.

TELKODER Yönetim Kurulu Başkanı Yusuf Ata Arıak

HİZMET ÇEŞİTLİLİĞİ İLE REKABET DAHA DA ARTACAK

2008 yılında, cep telefonu alanında rekabeti getirecek numara taşınabilirliği uygulaması resmen başlatılırken, şehiriçi telefon görüşmelerini rekabete açacak olan Sabit Telefon Hizmeti (STH) ruhsatının verilmesine yönelik yönetmelik de yayınlandı. Sabit Numara Taşınabilirliği uygulamasının ise 2009 Mayıs ayında başlatılması bekleniyor. Sanal cep telefonu işletmeciliği (MVNO) ruhsatlarının verilmesiyle birlikte de, cep telefonu alanında hizmet çeşitliliğinin ve rekabetin artması öngörülüyor. Bunların yanı sıra, sabit telefon ve hızlı internet alanlarında rekabetin artırılması için çok büyük bir öneme sahip olan Kablo TV şebekesinin de bir an önce özelleştirilmesini bekliyoruz. Hızlı internet erişimi alanında önem taşıyan ADSL hizmetlerinde de alınması gereken bazı önlemler bulunuyor. Örneğin WiMAX ruhsatları nın verilmesi ve internet üzerindeki vergi yükünün azaltılması gibi önemli gelişmelerin de 2009 yılında gerçekleştirilmesi gerekiyor.

YASAD Başkanı Gülara Tırpançeker

KRİZE RAĞMEN BÜYÜMEYE DEVAM

■ 2008′de dünyada ve Türkiye’de bilişim alanında yaşanan gelişmeler nelerdir?
IDC verilerine göre, Türkiye’ye yönelik 2008 yılı tahminleri, paket yazılım için 549 milyon dolar, servis için 768 milyon dolar olmak üzere bilgi teknolojileri için toplam 5.807 milyon dolardır. 2008 yılı sonunda sektörün yüzde 17 büyümesi öngörülmektedir.

■ Türkiye 2008′de dünya çapında nasıl bir yer edindi? Eksiklerimiz ve kazanımlarımız nelerdir?
Türkiye’de bilgi ve iletişim teknolojilerinin (ICT) içinde bilgi teknolojilerinin (BT), BT sektörü içinde de yazılım ve hizmetlerin yeterince büyük ve olması gereken noktada olmadığını söyleyebiliriz. Türkiye’de bilgi teknolojileri pazarı, donanım ağırlıklı bir yapıdadır. Dünya genelinde donanım tüm bilgi teknolojileri harcamasından yüzde 39 pay alırken, bu oran Türkiye’de yüzde 70 seviyesindedir. Yüzde 30′u ise yazılım ve hizmetlerden oluşmaktadır. Türkiye’de donanım ağırlıklı olan bilişim sektörünün yapısının, önümüzdeki yıllarda yazılım ve servis alanında daha fazla büyüme kaydederek değişeceğini tahmin ediyoruz. Yazılım ve hizmetlerin daha fazla büyümesinin, bazı temel şartların sağlanmasına bağlı olduğunu belirtmeliyiz. Bu şartların en önemlileri, sektöre özel yasa ve düzenlemeler getirilmesi, bilişim hizmetlerinde standardizasyon ve sertifikasyon uygulanması, dış kaynak kullanımına geçilmesinin sağlanması, yerli ve yabancı sermayenin sektöre yatırım yapmasının sağlanması ve insan kaynağının yeterli eğitime sahip olması olarak özetlenebilir.

■ 2009 yılı için dünyada bilişim alanında neler yaşanmasını bekliyorsunuz? Türkiye bu gelişmeleri nasıl değerlendirmeli?
Global krizin sektörümüzü de etkileyeceği bir gerçektir. Ancak, kriz ortamına rağmen rekabet gücümüzün azalmaması, inovasyon ve Ar-Ge çalışmalarının artırılması gerekmektedir. Serbestleşme ve verilen lisanslardan dolayı, telekom yatırımları, 2009 yılında sektörümüz açısından önemli bir fırsat olarak görülmektedir. Bilişim sektörü, 2009 yılında krize rağmen ülkemizin büyüme oranının üzerinde büyümeye devam edecektir. Tüm gelişmekte olan ülkeler gibi Türkiye de ekonomik gelişme ve toplumsal refahı için, dijital uçurumdan kaynaklanan olumsuzlukları gidermek; bilgi devrimine yetişmek; işsizliğin azalması, güvenilir ve sürdürülebilir büyüme dinamiklerinin yakalanması, ulusal gelirin artması ve olabildiğince eşit dağılması, teknopolitik yetkinliklerin geliştirilerek bilgi teknolojileri kapsamında özellikle inovasyon yapısında fiziksel yatırım gerektirmeyen dinamik özgün yapısıyla bir fırsat penceresi açan yazılım teknolojisini daha fazla üretmek zorundadır.

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) Başkanı Tayfun Acarer, GSM sektöründe yaşanan son gelişmeleri AKŞAM’a değerlendirdi. Acarer, numara taşınabilirliğinde 45 günde 700 bin abonenin operatör değiştirdiğini belirterek, “Bu, dünya ortalamasının çok üstünde. Türk halkı çok farklı. Değişikliklere çok açık. 3. nesilde de böyle olacak. 3G kullanımı, dünya ortalamasını aşacak. Aboneler şimdiden 3G’yi kullanmak için sabırsızlanıyor” dedi. Acarer, Türkiye’nin sadece cep telefonu kullanan değil, üreten bir ülke olmasını da istediklerini kaydederek, “Tabela Ar-Ge merkezleri istemiyoruz. Bu konuda çalışma yapılmalı ve Türk mühendisler değerlendirilmeli” uyarısında bulundu. Acarer’in, sorularımıza verdiği yanıtlar şöyle:

■ 3G ihalesinin yapılmasının ardından, şimdi Danıştay aşamasına gelindi. Bundan sonra 3G’ye yönelik takvim nasıl işleyecek?
Danıştay’a imtiyaz sözleşmesi taslağını gönderdik. Ardından, işletmecilerle imtiyaz sözleşmesini imzalayacağız. Bunu izleyen süreçte işletmeciler gerekli sistemlerini kuracaklar, içerikleri oluşturacaklar ve hizmet vermeye başlayacaklar. 2009′un ilk yarısında servisler verilmeye başlanabilir. Ülke genelinde yaygınlaşması ise biraz daha zaman alır.

ABONELER 3G’Yİ HEMEN KULLANMAK İSTİYOR

■ Pek çok ülkede 3G telefonu olan aboneler 3G’yi doğrudan kullanmaya başlamıştı. Böyle bir süreç 3G’nin hızla yaygınlaşmasını destekliyor. Türkiye’de de böyle olabilir mi?
Böyle bir istek ve acelecilik var. Fazla uzun sürmez. Mevzuat kapsamında, abonelerin ve işletmecilerin haklarını gözetecek şekilde yapılacak düzenlemeye göre uygulama gerçekleştirilecek.

İNTERNETTEN SAĞLANAN VERGİ GELİRLERİ ARTAR

■ Vergi indirimiyle birlikte 3G ile mobil internet kullanımı artacaktır. Bu, internet fiyatlarında indirimi beraberinde getirir mi?
İnternet teknolojileri geliştikçe hizmet yaygınlaşıyor ve tarifeler düşüyor. Hizmet yaygınlaştıkça, alternatif işletmeci sayısı arttıkça rekabet ortamı sağlanıyor ve perakende tarifelerde düşüşler gerçekleşiyor.Vergi indirimi tabii ki kullanımın artmasına paralel olarak tarifelere olumlu yansıyacak, bu arada vergi gelirleri de artacak

3G HİZMETLERİ PAZARI BÜYÜTECEK

■ 3G ile katma değerli hangi hizmetlerde artış olacağını öngörüyorsunuz, ses dışı hizmetler pazarı nasıl büyüyecek?
3G’de özellikle ses dışındaki hizmetlerde beklentimiz var. Veri iletişimi, internet hizmetleri, yayıncılık ve akıllı sistemler, 3G’de en çok katma değer yaratacağı alanlar. Dünyada 3G pazarı her yıl hızla büyüyor. İçerik ve hızlı erişim yönleriyle bu çalışmaları destekleyecek olan 3. nesil hizmetler, bilgi ve iletişim sektörünü büyütecektir.

■ 3G’ye yönelik Ar-Ge çalışmaları kapsamında çalıştırılacak mühendislerin Türk olmasını talep ediyorsunuz. Türkiye’deki beyin göçünü de önleyecek şekilde bu konuda nasıl bir düzenleme yapmayı düşünüyorsunuz?
Ar-Ge’nin desteklenmesini istiyoruz. Ar-Ge, Türkiye’nin gelişmişlik düzeyine uymayacak kadar düşük seviyelerde bilgi ve iletişim teknolojilerinin üretiminde de söz sahibi olmak istiyorsak bu kaçınılmazdır. Bu da herhalde dostlar alışverişte görsün misali yapılmaz. Tabela Ar-Ge merkezleri ya da sayısal veri olmaktan öteye geçmeyen Ar-Ge projelerinden ve Ar-Ge mühendisinden söz etmiyoruz. Gerçekten, nitelikli işgücü kaynağımız ve bilgi birikimimizin kullanılmasına olanak sağlanmasından söz ediyoruz. Ben, işletmecilerimizin ve onların tedarikçilerinin bizim neyi kastettiğimizi çok iyi anlamaları gerektiğini hatırlatmak istiyorum.

TELEFON KAÇAKÇILI⁄ĞI ÇILGINLIK

■ Standart dışı ve kaçak cep telefonlarını önleme yönündeki çalışmalarınız ne aşamada?
Yalnızca çift sim kartlı telefonlarla ilgili değil tüm telekomünikasyon cihazlarında teknik standart özelliklerine bakıyoruz. Piyasaya yeni giren çift sim kartlı telefonlar üzerinde çalışmalar devam ediyor. Kaçakçılarda işi biraz daha profesyonelleştirdiler. İkinci el telefonlardan imei numaralarını topluyorlar. Yurtdışına gidip oradaki telefonlara çakıp getiriyorlar. Bu telefonlar zaten sistemde çalışmıyor, sistem bunları yakalıyor. Göz göre göre bunu getirmek bence çılgınlık.

2 SANİYEDE BİR ABONE DE⁄ĞİŞİYOR

■ Ar-Ge’ye yönelik destekleriniz kapsamında Türkiye’de de cep telefonuüretiminin sağlanması gibi hedeferiniz var mı?
Biz, birinci ve ikinci nesil teknolojilerde hatta üçüncü nesil teknolojilerde özellikle donanımla ilgili üretim sürecine giremedik. Bu nedenle büyük kayıplarımız oldu. Bu konu sayın Ulaştırma Bakanımızın da çok önem verdiği ve desteklediği bir konu. Bir an önce yalnızca ithal ettiğini kullanan bir ülke olmaktan kurtulup, kendi ürettiğini kullanan hatta ürettiğini ihraç eden bir ülke konumuna gelmeliyiz.

■ Numara taşınabilirliğinin ardından düzenlenen kampanyaları nasıl değerlendiriyorsunuz?
İnen fiyatlar tüketicinin lehine. Günde 15-16 bin abone taşınması demek, her 5 saniyede bir abone değişimi demektir. Günün bazı saatlerinde daha da hızlanıyor. Gün içinde 2 saniyede bir abone değişiyor. Türk halkı çok farklı, yeniliğe çok açık. 3. nesil de böyle olacak. Ayrıca operatörlerimizle, numara taşıma sürecinin daha da kısaltılması ve basitleştirilmesi için görüşüyoruz.

OPERATÖRLERİMİZ KUVVETLİ

■ Kapsama alanı konusunda operatörlerin geldiği aşamayı nasıl değerlendiriyorsunuz?
Kapsama alanında operatörler çok iyi ilerliyor. 3 senede, 6 senede yapması gereken işi yaptılar. Kapsama alanında Türkiye çok iyi. Türkiye’nin coğrafi koşullarına göre çok iyi. Nüfusa bakınca da kimi ülkeler İstanbul kadar. 15 milyonluk kaç ülke var Avrupa’da. Bizim operatörlerimiz kuvvetli. En az abonesi olan bile 12 milyon. 12 milyonluk kaç tane ülke var. Operatörlerin dağılımı iyi. İyi bir rekabet var.

“3G’de dünyayı geçeriz”

■ Numara taşıma uygulamasında gelinen son durum nedir?
Numara taşımada şu ana kadar ki rakam çok güzel. 45 günde yaklaşık 700 bin müracaat olmuş. Bu inanılmaz bir rakam. Güney Afrika’da 2 senede 300 bin müracaat olmuş. Her gün 15 binin üzerinde geçiyor. Ben bu kadar olacağını tahmin etmiyordum. Türkiye’deki süreçler Avrupa’dan farklı oluyor. 3G’de de aynısının olacağını düşünüyorum. 100 milyonu aşmış abone dünyada, ama Türkiye’de daha hızlı gidecek. Bu bir gerçek, burada daha hızlı gidecek. Biz içerik yönünden çok kuvvetliyiz.

■ Sabit telefon hizmeti almadan ADSL abonesi olmak içinçalışma yaptığınızı söylemiştiniz. Çalışmalar hangi aşamada?
Dünyada uygulanan yöntem, bizdeki gibi ADSL aboneliğinin, birsabit hat aboneliği gerektiriyor olmasıdır. Genel uygulama bu. Bu-nun dışında bazı ülkelerde çıplakADSL diye tabir edilen uygulamalarda deneniyor. Biz de bu konudakiuygulamaları inceliyoruz.

■ Kısa Mesaj Servisi’nde, Türkçe karakter kullanılmasından kaynaklanan sorunun çözümü tam olarak sağlandı mı?
Sorunun iki yönü vardı. Birisi mevcut telefon cihazlarında Türkçe harf karakterlerinin desteklenmiyor olması nedeniyle, bir mesajın bölünerek birden çok mesaj halinde gitmesi ki bunu çözdük. Türkçe karakterleri içeren ve 160 karakterden oluşan mesajların, birden fazla mesaj olarak ücretlendirilmesi problemi çözüme kavuşturuldu. ‹kinci yönü ise, Türkçe karakterleri destekleyen cihazların üretilerek ülkeye girmesi. Türkçe karakterlerin, cihazlar tarafından desteklenmesini sağlamak için standart değişikliği çalışmaları yapıldı.

■İnternette bilgi güvenliği konusu çok önemli hale geldi. Bu konuda yeni tedbirler alınacak mı?
Günümüzde bankacılık, iletişim, sağlık, eğitim gibi kritik altyapılar, giderek iletişim teknolojilerine bağımlı hale geliyor. Siber ortamdaki saldırılar genellikle; virüs, solucan, Truva atı, zombi, botnet ve akıllı bombalar gibi siber araçlar kullanılarak yapılıyor. Bunun sonucu olarak da şebekeler çökertiliyor veya bilgiler çalınıyor. Şu anda kullanılmakta olan ‹nternet Protokolü bildiğiniz gibi IPv4. Bu protokol, güvenlik için gerekli yapılanmayı sağlamak amacıyla tasarlanmamıştır. IPv6 ise güvenli ve gelişmiş ağ güvenliği desteği sağlayan bir protokoldür. Bu nedenle, internet ana omurgasını 2009 yılında Ipv6 internet protokolüne uygun hale getirmeye çalışıyoruz. Türkiye’nin, gelişmiş ülkelerle birlikte Ipv6′e geçiş sürecini tamamlamasını hedeşiyoruz.

■ Kurum olarak e-devlet uygulamalarının ve bu kapsamda mobil imza ile e-imzanın kullanımının yaygınlaşmasını istiyorsunuz. Vatandaş ve kamu kurumlarının bu ürünleri kullanması nasıl teşvik edilecek?
e- devlet uygulamalarının artması ile e-imza ve mobil e-imza kullanımının artacağını öngörüyoruz. Henüz istenilen seviyede kullanıldığını söyleyemeyiz. Şu anda toplam 100 bin civarında e-imza ve mobil e-imza sahipliği var. Bilgi güvenliği konusunda e-imza çok önemli.

Röportaj: Deniz Çiçek

Geçtiğimiz yıllarda, küçük büyük birçok şirket inovasyon konusunda çalışmanın, kurumu ne kadar ileri götürdüğünü anladılar. Bu yıl inovasyonun kurumsallaşmasının yılı olacaktır. Bunun en güzel örneklerini Google’ın bütün ürünleri için açtıkları labs (laboratuvar) birimleri almaktadır. Büyük şirketlerin hepsi Ar-Ge departmanları kurmaya ve bunu maliyetlerinin bir parçası haline getirip içselleştirmeye başlıyacaklar. Yani artık inovasyon ürün geliştirmenin bir süreci haline gelecek. Bu yıl inovasyon konusundaki düşüncelerimiz gelecek yıl, fütürizm (bilimsel yollarla gelecek tahmini) konusunda yaşanacak. Falla, fütürizm arasındaki farkı anlayan kurumlar, yönetim kurulunu yönlendiren fütüristleri, gelecek yönetimi yapabilmek için işe almaya başlayacaklar.

Bu yılın en ciddi trendlerinden biri, şüphesiz facebook’tu. Yurtdışında myspace ve Türkiye’de facebook ile oluşan sosyal ağ kültürü, kişisel bilgiler ve ilişkilerin kişinin bilgisi dışında ticari amaçlarla kullanılması tehdidini oluşturdu. Bu tehdit yüzünden kişisel bilgilerin gizli tutulduğu, özel sosyal ağlar kavramını önemli hale getirecek. Büyük bir kullanıcı kitlesi bu gruplara kayacak. ‹nternet üzerinden, bilgilerini silmek için kurum ve kişiler “itibar yönetimi danışmanları ve uzmanları” tutacaklar. Ne kadar çok arkadaşınız olduğundan daha önemlisi arkadaşlık kaliteniz olacak. Yani kabarık “friend list”ler yerine az ama güçlü ilişkiler daha çok önemsenecek. Zira gelecek yılın en önemli kavramlarından biri de sosyal alışveriş kavramı olacak. Referans yöntemi ile markaların kişilere bağlandığı yeni bir dünya ve bu dünyaya bağlı reklam çözümleri ile karşılaşacağız.

2008′in en ciddi öğretisi kurumların asıl rakiplerinin aynı sektör içindekilerden çok, dışındakiler olduğunu ortaya koydu. Apple iPhone ile cep telefonu pazarına, google android ile mobil işletim sistemi pazarına ciddi girişler yaptı. iTunes müzik piyasasını karmakarışık etti. Bu nedenle büyük ihtimalle bu yıl şirketler iş dünyasındaki rekabeti sektörlerini korumak üzerine kuracaklar. Bu fikir aynı zamanda bütün rekabet çeşitlerini yönlendirecek.

Yüz dolara laptop fikri Amerika’yı kasıp kavururken, okyanus ötesinde ciddi ilgi göremedi. Bunun en önemli sebebi, kullanıcıların ciddi bir yerelleştirme ile karşılaşmamaları oldu. 2009′da global oyuncuların, şimdiye kadar harcadıklarından daha fazla enerjiyi yerelleşmeye ayırmaları gerektiğini düşünüyorum. Zira 2009′da özellikle ana dili ‹ngilizce olmayan internet kullanıcılarının, yerelleşmeden daha çok şey bekleyeceklerini, şu anki tercümeleri beğenmeyip, iyi yapılmayan yerelleşmelere tepki göstereceklerini tahmin ediyorum.

2009′da uçaklarda telefon ve internet kullanmama işkencemizin biteceği öngörülüyor. Daha şimdiden Lufthansa uçuşlarında başlayan kablosuz internet kullanımı, yeni bir yolcu kitlesinin oluşmasına sebep oldu. Gelecek yıl uçaklarla daha fazla uçacağız. Uçaklarımız daha teknolojik olacak, içinde iletişim imkânlarının hepsine sahip olacağız.